Κακοκαιρία πρωτοφανούς έντασης έπληξε την Κρήτη τις τελευταίες ημέρες, σύμφωνα με ανάλυση του Meteo.gr του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Η ατμοσφαιρική διάταξη που επικράτησε ήταν ασυνήθιστη για την εποχή, προκαλώντας πολύ μεγάλες ποσότητες βροχής σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και της Μεσογείου.
Σύμφωνα με την σχετική ανάλυση, στα τέλη Σεπτεμβρίου και αρχές Οκτωβρίου, τα καιρικά συστήματα στην Ευρώπη κινούνται συνήθως από τα δυτικά προς τα ανατολικά, με τον Ατλαντικό να αποτελεί βασική πηγή διαταραχών. Αυτή η κυκλοφορία ευνοεί παραδοσιακά τις βροχές στη δυτική Ελλάδα, όπου καταγράφονται τα μεγαλύτερα ύψη βροχής την εποχή αυτή. Ωστόσο, φέτος, η ατμοσφαιρική κυκλοφορία παρουσίασε ένα σπάνιο «μπλοκάρισμα», αλλάζοντας εντελώς το σκηνικό.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου σημειώθηκε στον Βόρειο Ατλαντικό μια «εκρηκτική κυκλογένεση», δηλαδή ταχεία ενίσχυση ενός βαρομετρικού χαμηλού. Αυτή η εξέλιξη οδήγησε στη μεταφορά θερμότερου αέρα προς τη Σκανδιναβία και στην ενίσχυση των υψηλών πιέσεων πάνω από τη Βορειοανατολική Ευρώπη.
Ως αποτέλεσμα, δημιουργήθηκε ένα έντονα κυματισμένο και επίμονο μοτίβο ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, το οποίο ανέκοψε τη συνηθισμένη μετακίνηση των συστημάτων από τα δυτικά προς τα ανατολικά.
Παράλληλα, ψυχρές αέριες μάζες κινήθηκαν από τη Βορειοανατολική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια, το Αιγαίο και την Ελλάδα, μετατοπίζοντας το κύριο πεδίο των βροχοπτώσεων προς την ανατολική και νότια χώρα.
Η διαταραχή αποκόπηκε σταδιακά από το βασικό ρεύμα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, σχηματίζοντας ένα αποκομμένο χαμηλό πάνω από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτή η εξέλιξη αποδείχθηκε καθοριστική για τη διάρκεια της κακοκαιρίας. Ένα αποκομμένο χαμηλό μπορεί να παραμείνει σχεδόν στάσιμο για αρκετές ημέρες, καθώς δεν επηρεάζεται εύκολα από τους ισχυρούς ανέμους της ανώτερης ατμόσφαιρας που συνήθως μετακινούν τα καιρικά συστήματα προς τα ανατολικά, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες του Meteo.gr.
Ιδιαίτερες συνθήκες στην Κρήτη
Το αποκομμένο χαμηλό διατηρήθηκε για αρκετές ημέρες στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Ταυτόχρονα, οι υψηλές πιέσεις στα βόρεια ενίσχυσαν ένα επίμονο βόρειο έως βορειοανατολικό ρεύμα πάνω από το Αιγαίο.
Ως συνέπεια, ψυχρές αέριες μάζες συνέχισαν να μεταφέρονται προς την Ελλάδα, ενώ η Κρήτη τροφοδοτούνταν με μεγάλες ποσότητες υγρασίας.
Καθώς ο ψυχρός αέρας περνούσε πάνω από το ακόμη θερμό Αιγαίο, εμπλουτιζόταν με υδρατμούς και γινόταν ολοένα πιο ασταθής. Το αποκομμένο χαμηλό ευνοούσε παράλληλα την ανοδική κίνηση του αέρα.
Όταν το βόρειο ρεύμα έφτανε στην Κρήτη, οι αέριες μάζες αναγκάζονταν να κινηθούν προς τα πάνω, συναντώντας τους ορεινούς όγκους του νησιού. Αυτή η διαδικασία ενίσχυε ακόμη περισσότερο τις βροχοπτώσεις, οδηγώντας στις εξαιρετικά μεγάλες ποσότητες που καταγράφηκαν.
Ρεκόρ βροχοπτώσεων στη Σαμαριά
Τα στοιχεία του δικτύου της μονάδας Meteo του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών αποτυπώνουν το μέγεθος του φαινομένου.
Στο διάστημα από την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου έως την Κυριακή 4 Οκτωβρίου, μετρήσεις από 70 μετεωρολογικούς σταθμούς στην Κρήτη κατέγραψαν εξαιρετικά υψηλά ύψη βροχής.
Στη Σαμαριά, στη θέση Ξυλόσκαλο, σημειώθηκαν πάνω από 840 χιλιοστά βροχής, ενώ στα Ανώγεια Ρεθύμνου το ύψος της βροχής ξεπέρασε τα 640 χιλιοστά. Στο οροπέδιο Λασιθίου, στο Τζερμιάδο, καταγράφηκαν συνολικά 448 χιλιοστά.
Ιστορικές αναλογίες και σημασία της παρακολούθησης
Παρόμοιες ατμοσφαιρικές διατάξεις έχουν προκαλέσει στο παρελθόν ακραίες βροχοπτώσεις στην Κρήτη. Η ανάλυση των κακοκαιριών «Χιόνη» και «Ωκεανίδα» τον Φεβρουάριο του 2019 είχε δείξει ότι και τότε ο συνδυασμός ισχυρών υψηλών πιέσεων πάνω από την Ευρώπη, χαμηλών πιέσεων νότια της Κρήτης και επίμονης μεταφοράς υγρών αερίων μαζών πάνω από το Νότιο Αιγαίο και το Κρητικό Πέλαγος είχε οδηγήσει σε πολύ μεγάλα ύψη βροχής.
Όπως επισημαίνει το Meteo.gr, το πρόσφατο επεισόδιο ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη σημασία ενός πυκνού δικτύου μετεωρολογικών σταθμών. Οι συνεχείς μετρήσεις επιτρέπουν την καλύτερη παρακολούθηση μιας κακοκαιρίας, την έγκαιρη έκδοση προειδοποιήσεων και, μετά το πέρας της, την ακριβή καταγραφή της χωρικής κατανομής των βροχοπτώσεων.
