Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Κορδελιού–Ευόσμου ανοίγει τον δρόμο για χρηματοδότηση αθλητικών και δημοτικών υποδομών. Δεν κλείνει, όμως, το ζήτημα της δυσοσμίας και δεν περιορίζει τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις της HELLENiQ ENERGY.
Με 21 ψήφους υπέρ και 9 κατά, το Δημοτικό Συμβούλιο Κορδελιού–Ευόσμου αποφάσισε να ανακαλέσει την απόφαση του 2019 και να άρει την πολυετή απαγόρευση αποδοχής ανταποδοτικών χορηγιών από τα ΕΛΠΕ, τη σημερινή HELLENiQ ENERGY.
Η απόφαση δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα στη σχέση του Δήμου με την εταιρεία. Ανοίγει τον δρόμο για χρηματοδότηση παρεμβάσεων σε δημοτικές και κυρίως αθλητικές εγκαταστάσεις, σε μια περιοχή όπου οι ανάγκες είναι μεγάλες και πολλές υποδομές χρειάζονται άμεση αναβάθμιση.
Την ίδια στιγμή, όμως, προκαλεί αντιδράσεις. Κάτοικοι, συλλογικότητες και παρατάξεις της αντιπολίτευσης θεωρούν ότι η αποδοχή χορηγιών από μια μεγάλη βιομηχανική επιχείρηση δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από τη δυσοσμία και την περιβαλλοντική επιβάρυνση που καταγγέλλεται εδώ και δεκαετίες στη δυτική Θεσσαλονίκη.
Το πραγματικό δίλημμα, επομένως, δεν είναι αν ο Δήμος χρειάζεται καλύτερα γήπεδα. Ασφαλώς και τα χρειάζεται. Το κρίσιμο ερώτημα είναι με ποιους όρους θα γίνονται πλέον δεκτές οι χορηγίες και πώς θα διασφαλιστεί ότι δεν θα περιοριστούν οι περιβαλλοντικές διεκδικήσεις της τοπικής κοινωνίας.
Δύο αλήθειες μπορούν να συνυπάρχουν
Οι αθλητικοί σύλλογοι και τα παιδιά του Δήμου δικαιούνται ασφαλείς και σύγχρονες εγκαταστάσεις. Παράλληλα, οι κάτοικοι δικαιούνται καθαρό αέρα, συστηματικούς ελέγχους και ξεκάθαρες απαντήσεις για κάθε περιστατικό έντονης δυσοσμίας.
Η αποδοχή μιας χορηγίας δεν αποδεικνύει ότι η εταιρεία ευθύνεται για κάθε οσμή που εμφανίζεται στην περιοχή. Δεν μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί ούτε ως απόδειξη περιβαλλοντικής αθωότητας.
Άλλο πράγμα αποτελεί η εθελοντική χρηματοδότηση ενός δημοτικού έργου και άλλο η συμμόρφωση με τη νομοθεσία και τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους. Οι νόμιμες υποχρεώσεις μιας βιομηχανικής εγκατάστασης δεν εξαγοράζονται, δεν συμψηφίζονται και δεν αντικαθίστανται από έναν χλοοτάπητα, μία κερκίδα ή την επισκευή ενός γηπέδου.
Αντίστοιχα, η διεκδίκηση καλύτερων περιβαλλοντικών όρων δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως λόγος για να παραμένουν εγκαταλελειμμένες οι δημοτικές υποδομές.
Ο Δήμος καλείται πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να εξασφαλίζει πόρους για την κοινωνία και ταυτόχρονα να γίνεται αυστηρότερος —όχι πιο ελαστικός— απέναντι σε κάθε δραστηριότητα που ενδέχεται να επιβαρύνει το περιβάλλον.
Η δυσοσμία παραμένει ένα ανοικτό πρόβλημα
Η πρόσφατη επιστημονική έρευνα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κατέγραψε μια σύνθετη εικόνα.
Σε διάστημα δεκατριών μηνών, από τον Φεβρουάριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2025, εξετάστηκαν 213 δείγματα αέρα και αναλύθηκαν 168 χημικές ενώσεις από 15 διαφορετικές κατηγορίες.
Στις τακτικές δειγματοληψίες καταγράφηκε μείωση περίπου 70% στις μερκαπτάνες σε σύγκριση με τις μετρήσεις του 2016–2017. Πρόκειται για μια θετική εξέλιξη, η οποία όμως δεν αποτυπώνει ολόκληρη την πραγματικότητα.
Κατά τη διάρκεια έκτακτων επεισοδίων δυσοσμίας, οι συγκεντρώσεις των μερκαπτανών εμφανίστηκαν αυξημένες κατά 200% έως 300%. Οι καταγγελίες των κατοίκων, επομένως, συνέπεσαν με σημαντικές και μετρήσιμες μεταβολές στη σύσταση του αέρα.
Η μελέτη δεν απέδωσε το σύνολο των επεισοδίων αποκλειστικά σε μία εγκατάσταση. Ανέδειξε περισσότερες πιθανές πηγές στη δυτική Θεσσαλονίκη, όπως βιομηχανικές δραστηριότητες, διυλιστήρια και πετροχημικές εγκαταστάσεις, μονάδες επεξεργασίας λυμάτων, αποχετευτικά δίκτυα και χώρους διαχείρισης αποβλήτων.
Η διαπίστωση ότι μπορεί να υπάρχουν περισσότερες πηγές δεν σημαίνει ότι δεν ευθύνεται κανείς. Σημαίνει ότι απαιτείται ευρύτερος και αποτελεσματικότερος έλεγχος, ώστε η ευθύνη κάθε δραστηριότητας να προσδιορίζεται με στοιχεία και όχι με υποθέσεις.
Τι προβλέπουν ήδη οι περιβαλλοντικοί όροι
Η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων των Βιομηχανικών Εγκαταστάσεων Θεσσαλονίκης προβλέπει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τη διαχείριση των οσμών.
Μεταξύ άλλων, επιβάλλει την κατάρτιση και εφαρμογή Σχεδίου Διαχείρισης Οσμών, το οποίο πρέπει να περιλαμβάνει:
- διαδικασίες παρακολούθησης των οσμών,
- πρωτόκολλο ενεργειών και χρονοδιαγράμματα,
- σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών,
- εντοπισμό της πηγής ή των πιθανών πηγών,
- σύστημα καταγραφής των αναφορών των κατοίκων,
- άμεση αξιολόγηση των περιστατικών από εξειδικευμένο προσωπικό.
Η ίδια απόφαση προβλέπει σταθμό συνεχούς μέτρησης ατμοσφαιρικών ρύπων και μετεωρολογικών δεδομένων. Δίνει επίσης στο Υπουργείο Περιβάλλοντος τη δυνατότητα να αποφασίσει την εγκατάσταση πρόσθετων σταθμών.
Οι υποχρεώσεις αυτές δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο μιας χορηγίας. Ισχύουν ανεξάρτητα από το αν η εταιρεία χρηματοδοτεί ή όχι δημοτικά έργα.
Οι χορηγίες χρειάζονται δημόσιους και δεσμευτικούς όρους
Μετά την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, κάθε συμφωνία με τη HELLENiQ ENERGY πρέπει να δημοσιοποιείται πριν από την υλοποίησή της και να περιγράφει με σαφήνεια:
- το έργο που θα πραγματοποιηθεί,
- το συνολικό κόστος και την τεχνική του περιγραφή,
- το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης,
- τις υποχρεώσεις κάθε πλευράς,
- την προβολή ή άλλη ανταπόδοση που θα λάβει η εταιρεία,
- τον τρόπο παραλαβής και ελέγχου του έργου από τον Δήμο.
Πρέπει επίσης να αναφέρεται ρητά ότι η αποδοχή της χορηγίας δεν περιορίζει κανένα δικαίωμα του Δήμου να ζητά ελέγχους, να προσφεύγει στις αρμόδιες αρχές ή να διεκδικεί την εφαρμογή αυστηρότερων περιβαλλοντικών μέτρων.
Καμία συμφωνία δεν πρέπει να περιλαμβάνει άμεσο ή έμμεσο όρο που θα μπορούσε να εμποδίσει τον Δήμο, τους αιρετούς ή τις υπηρεσίες του να ασκούν δημόσια κριτική ή να προχωρούν στις προβλεπόμενες νόμιμες ενέργειες.
Το ίδιο σημαντικό είναι να μη χρησιμοποιείται η χορηγία ως υποκατάστατο της δημόσιας χρηματοδότησης. Το κράτος, η Περιφέρεια και ο Δήμος εξακολουθούν να έχουν ευθύνη για τις αθλητικές, σχολικές και κοινωνικές υποδομές.
Η χρηματοδότηση των μετρήσεων δεν πρέπει να σημαίνει έλεγχο των αποτελεσμάτων
Στο πλαίσιο της νέας σχέσης που διαμορφώνεται, ο Δήμος μπορεί να ζητήσει την ενίσχυση του δικτύου παρακολούθησης της δυσοσμίας με περισσότερους αισθητήρες, αυτόματους δειγματολήπτες και πιστοποιημένους σταθμούς.
Εάν η εταιρεία συμβάλει οικονομικά στην προμήθεια του εξοπλισμού, δεν πρέπει να έχει καμία δυνατότητα παρέμβασης στη συλλογή, στην ανάλυση ή στη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων.
Την επιστημονική διαχείριση πρέπει να αναλαμβάνουν ανεξάρτητοι φορείς, όπως το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, διαπιστευμένα εργαστήρια και οι αρμόδιες δημόσιες ελεγκτικές υπηρεσίες.
Οι δέκα ηλεκτρονικές «μύτες» που έχουν εγκατασταθεί στον Δήμο μπορούν να λειτουργήσουν ως προειδοποιητικά εργαλεία. Δεν μπορούν, όμως, να προσδιορίσουν από μόνες τους την πηγή μιας οσμής. Χρειάζεται διασύνδεσή τους με αυτόματη δειγματοληψία, χημική ανάλυση και μετεωρολογικά δεδομένα.
Όλα τα στοιχεία σε έναν δημόσιο χάρτη
Ο Δήμος χρειάζεται μια ανοικτή ψηφιακή πλατφόρμα στην οποία θα εμφανίζονται:
- οι μετρήσεις των αισθητήρων και των σταθμών,
- οι αναφορές των πολιτών χωρίς προσωπικά στοιχεία,
- η διεύθυνση και η ταχύτητα του ανέμου,
- οι έκτακτες δειγματοληψίες,
- τα εργαστηριακά αποτελέσματα,
- οι έλεγχοι που πραγματοποιήθηκαν,
- οι ενέργειες των αρμόδιων υπηρεσιών.
Έτσι, κάθε επεισόδιο θα αφήνει πίσω του ένα δημόσιο και ελέγξιμο αποτύπωμα. Οι κάτοικοι δεν θα χρειάζεται να αρκούνται σε γενικές ανακοινώσεις ότι «το θέμα διερευνάται».
Θα μπορούν να γνωρίζουν τι καταγράφηκε, ποιος πραγματοποίησε τον έλεγχο και ποια μέτρα ελήφθησαν.
Η πρώτη δοκιμασία της νέας απόφασης
Η ψηφοφορία με 21 υπέρ και 9 κατά έκλεισε έναν κύκλο πολιτικής απαγόρευσης. Δεν έκλεισε όμως το ζήτημα της δυσοσμίας, ούτε έδωσε σε κανέναν περιβαλλοντικό συγχωροχάρτι.
Η πρώτη πραγματική δοκιμασία της νέας πολιτικής δεν θα είναι τα εγκαίνια ενός γηπέδου. Θα είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Δήμος θα διαχειριστεί την πρώτη χορηγία και το πρώτο νέο επεισόδιο έντονης δυσοσμίας.
Θα δημοσιοποιηθεί ολόκληρη η συμφωνία; Θα συνεχιστούν χωρίς περιορισμούς οι έλεγχοι και οι δημόσιες παρεμβάσεις; Θα δοθούν στους κατοίκους τα στοιχεία των μετρήσεων; Θα ζητηθεί η πλήρης εφαρμογή του Σχεδίου Διαχείρισης Οσμών;
Η άρση του εμπάργκο μπορεί να αποτελέσει μια νέα αρχή μόνο εφόσον συνοδευτεί από περισσότερη διαφάνεια, ισχυρότερους ελέγχους και δεσμευτικούς κανόνες.
Διαφορετικά, θα παραμένει πάντα η υποψία ότι οι ανάγκες της τοπικής κοινωνίας χρησιμοποιήθηκαν για να μπει χαμηλότερα ο πήχης των περιβαλλοντικών απαιτήσεων.
Οι χορηγίες μπορούν να χρηματοδοτούν έργα. Δεν μπορούν να αγοράζουν σιωπή.
Πηγές – τεκμηρίωση:
Ενδεικτική εικόνα
Ρεπορτάζ για την απόφαση και το ιστορικό της υπόθεσης
Επίσημη Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων
